Η μεταφορά του φαρμάκου από τη μητέρα στο βρέφος

Όταν η μητέρα του θηλάζοντος βρέφους λάβει ένα φάρμακο, τότε αυτό περνά μια σειρά μεμβρανών και εισέρχεται στην αιματική κυκλοφορία. Με τη βοήθεια του αίματος το φάρμακο θα κατανεμηθεί στους διάφορους ιστούς του οργανισμού και φυσικά θα φτάσει και στα τριχοειδή του μαστικού αδένα, απ’ όπου το ελεύθερο κλάσμα του (και όχι το συνδεδεμένο) θα περάσει στο μητρικό γάλα.

Κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών (72 ώρες) μετά τον τοκετό αυτό γίνεται:

  • Είτε με απλή διέλευση (από το διάκενο που υπάρχει μεταξύ των εκκριτικών επιθηλιακών κυττάρων του μαστικού αδένα).

  • Είτε με παθητική διάχυση (διατρέχοντας τις δύο διπλές λιπιδικές μεμβράνες και το εσωτερικό των εκκριτικών επιθηλιακών κυττάρων του μαστικού αδένα).


Το διάκενο μεταξύ των εκκριτικών επιθηλιακών κυττάρων του μαστικού αδένα επιτρέπει την αυξημένη διέλευση στο πρωτόγαλα (κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ημερών), τόσο των ανοσοσφαιρινών, λεμφοκυττάρων, λευκοκυττάρων, μακροφάγων, πρωτεϊνών όσο και των φαρμάκων.

Θεωρείται όμως ότι, η ποσότητα του φαρμάκου που μεταφέρεται στο μητρικό γάλα κατά τη διάρκεια αυτών των πρώτων ημερών παραμένει χαμηλή καθώς ο συνολικός όγκος του παραγόμενου μητρικού γάλακτος είναι μικρός (<100ml / 24h).

Μετά την τρίτη ημέρα, φυσιολογικά έχει υπάρξει ερεθισμός του στήθους από το νεογνό, αυξημένη παραγωγή γάλακτος από τα εκκριτικά επιθηλιακά κύτταρα του μαστικού αδένα και διόγκωση τους (λόγω της αυξημένης παραγωγικής δραστηριότητας τους), οδηγώντας στο κλείσιμο των μεταξύ τους κενών. Επομένως μετά την τρίτη μέρα ο μοναδικός τρόπος που απομένει για να περάσει το φάρμακο από το πλάσμα της μητέρας στο μητρικό γάλα είναι ουσιαστικά η παθητική διάχυση.




F4T 16





Στην περίπτωση της παθητικής διάχυσης κινητήριος δύναμη για την μετακίνηση του φαρμάκου από το πλάσμα στο μητρικό γάλα (και αντίστροφα) είναι η διαφορά συγκέντρωσης του φαρμάκου μεταξύ των δύο αυτών διαμερισμάτων.

  • Όσο αυξάνεται η συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα, θα αυξάνεται και η συγκέντρωση του στο μητρικό γάλα.

  • Όταν θα αρχίσει να μειώνεται η συγκέντρωση του φαρμάκου στο πλάσμα (λόγω μεταβολισμού & απέκκρισης), θα αρχίσει να μειώνεται και η συγκέντρωση του στο μητρικό γάλα (καθώς μεγαλύτερες ποσότητες θα αρχίσουν να εξέρχονται από το μητρικό γάλα με κατεύθυνση το μητρικό πλάσμα).

Υπάρχουν ελάχιστα γνωστά ενεργητικά συστήματα («αντλίες») μεταφοράς φαρμάκων στο μητρικό γάλα. Το πλέον σημαντικό είναι αυτό του ιωδίου (πανομοιότυπο σύστημα με αυτό που συναντάμε στον θυρεοειδή αδένα), που διασφαλίζει ότι το βρέφος θα λαμβάνει επαρκείς ποσότητες ιωδίου ώστε να διατηρείται η παραγωγή θυροξίνης στα επιθυμητά επίπεδα. Επίσης συναντάμε μηχανισμούς πινοκύτωσης και ανάστροφης πινοκύτωσης.


Το φάρμακο ευρισκόμενο πλέον στο μητρικό γάλα θα μεταφερθεί κατά τη διάρκεια του θηλασμού από το μαστό της μητέρας στην στοματική κοιλότητα του βρέφους και από εκεί στον εντερικό του σωλήνα.

Από το φάρμακο που θα βρεθεί στον εντερικό σωλήνα του βρέφους ένα τμήμα του:

  • Θα καταστραφεί στο «εχθρικό» γι’ αυτό περιβάλλον του γαστρεντερικού σωλήνα.

  • Δεν θα απορροφηθεί και θα αποβληθεί με τα κόπρανα (ασκώντας ενδεχομένως τοπική δράση στο έντερο).

  • Θα απορροφηθεί από το έντερο άλλα θα «δεσμευτεί» στο ήπαρ του βρέφους λόγω του φαινομένου της πρώτης διόδου, χωρίς να μπορέσει να περάσει στην συστηματική κυκλοφορία.

  • Θα απορροφηθεί και εν τέλει θα καταλήξει στην συστηματική κυκλοφορία. Με τη βοήθεια του αίματος το φάρμακο θα κατανεμηθεί στους διάφορους ιστούς και θα ασκήσει την φαρμακολογική του δράση.


Προκειμένου λοιπόν να κατανοηθεί η έκθεση του βρέφους σε φάρμακο, που έλαβε μέσω του μητρικού γάλακτος από τη μητέρα του, θα πρέπει στην συνέχεια να απαντηθεί μια σειρά ερωτημάτων:

  • Ποιο μέρος της ποσότητας του φαρμάκου που έλαβε η μητέρα θα περάσει στο πλάσμα;

  • Όντας το φάρμακο στο μητρικό πλάσμα, πως μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή μητρικού γάλακτος;

  • Ποιο μέρος της ποσότητας του φαρμάκου που βρίσκεται στο μητρικό πλάσμα θα περάσει στο μητρικό γάλα;

  • Πόση ποσότητα του φαρμάκου θα λάβει το βρέφος ανά θηλασμό, ανά ημέρα και συνολικά για όλο το χρονικό διάστημα στο οποίο η μητέρα θα κάνει χρήση του φαρμάκου;

  • Ποιο μέρος της ποσότητας του φαρμάκου, που με το μητρικό γάλα κατέληξε στον γαστρεντερικό σωλήνα του βρέφους, θα περάσει στο πλάσμα του;

  • Το βιοδιαθέσιμο στον οργανισμό του βρέφους φάρμακο, τι κλινική επίδραση θα έχει;

  • Το τμήμα του φαρμάκου που δεν είναι βιοδιαθέσιμο στον οργανισμό του βρέφους, τι τοπικές κλινικές επιδράσεις θα έχει στον γαστρεντερικό σωλήνα και στο ήπαρ του βρέφους;


F4T 17