Μαστογένεση

Μαστογένεση είναι η πορεία ανάπτυξης και ωρίμανσης που ακολουθεί ο μαστός. Το μέγεθος, το σχήμα, η δομή και η λειτουργία του μεταβάλλονται με την ηλικία και την κατάσταση της γυναίκας.

Εμβρυική ηλικία: Η διαμόρφωση του μαστού ξεκινά κατά την 6η εβδομάδα της ενδομήτριας ζωής οπότε εμφανίζονται δύο μαζικές ακρολοφίες που εκτείνονται από την βουβωνική μέχρι την πρόσθια θωρακική χώρα. Την 9η εβδομάδα το μεγαλύτερο μέρος της μαζικής ακρολοφίας έχει απορροφηθεί για να παραμείνει μόνο το τμήμα της που βρίσκεται στην πρόσθια θωρακική χώρα. Στο τέλος του 3ου μήνα της κυήσεως κύτταρα από την επιφάνεια της θηλής θα αρχίσουν να επεκτείνονται σε βάθος σχηματίζοντας τους πόρους, από την επιμήκυνση των οποίων στην συνέχεια θα δημιουργηθούν τα τελικά λόβια και στη συνέχεια οι αδενικές κυψέλες.

Νεογνική ηλικία: Κατά τη νεογνική ηλικία η ανάπτυξη του αδένα συνεχίζεται με τον ίδιο ρυθμό όπως και στο υπόλοιπο σώμα (ισομετρική ανάπτυξη). Από την 5η ημέρα και για διάστημα μερικών εβδομάδων, μπορεί να παρατηρηθεί διόγκωση των μαστών και έκκριση γάλακτος. Το φαινόμενο οφείλεται στις απότομες ορμονικές αλλαγές που παρατηρούνται στο νεογνό.

Βρεφική ηλικία: Κατά τη βρεφική ηλικία η ανάπτυξη του μαστικού αδένα γίνεται 2-4 φορές πιο γρήγορα από το υπόλοιπο σώμα (αλλομετρική ανάπτυξη).

Νηπιακή ηλικία: Παρατηρείται μικρή αύξηση του μεγέθους οφειλόμενη σε αύξηση του στρώματος και την επιμήκυνση των πόρων, όχι όμως σε αύξηση των λοβίων.

Ήβη – Εφηβεία: Επιταχύνεται η ανάπτυξη του μαστού μέσω της αύξησης του συνδετικού και του λιπώδους ιστού, την επιμήκυνση και την διακλάδωση των πόρων και λιγότερο μέσω της ανάπτυξης των κυψελίδων. Με την εμφάνιση της περιόδου οι κυκλικές αλλαγές οιστρογόνων και προγεστερόνης προκαλούν περαιτέρω ανάπτυξη των πόρων και σχηματισμό λοβίων.

Ενήλικη περίοδος: Παρατηρούνται κυκλικές μεταβολές του μαστού που συνδέονται με τις ορμονικές μεταβολές του έμμηνου κύκλου. Τα αυξημένα επίπεδα προγεστερόνης τις ημέρες προ της περιόδου, προκαλούν αύξηση των αδενικών στοιχείων, αύξηση του όγκου και της ευαισθησίας του μαστού.

Εγκυμοσύνη: Παρατηρείται ανάπτυξη και διαφοροποίηση των στοιχείων του μαστικού αδένα. Οι γαλακτοφόροι πόροι αυξάνουν σε μήκος και διακλαδίζονται. Οι κυψελίδες αναπτύσσονται και το επιθήλιο τους μετατρέπεται από απλό σε εκκριτικό. Ο συνδετικός και λιπώδης ιστός συρρικνώνονται, επιτρέποντας σε κύτταρα του πλάσματος όπως λεμφοκύτταρα και ηωσινόφιλα να «εισβάλουν», να περιστοιχίσουν τις κυψελίδες και να παράγουν ανοσοσφαιρίνες που εν συνεχεία θα περάσουν στο μητρικό γάλα. Η θηλή και η άλως μεγαλώνουν και σκουραίνουν. Τα φυμάτια του Montgomery αυξάνουν σε μέγεθος. Ο μαστός αυξάνει σε όγκο και βάρος. Αυξάνεται η αιματική ροή στο στήθος.

Γαλουχία: Ο μαστός ολοκληρώνει την πορεία ωρίμανσης του. Είναι έτοιμος για να πραγματοποιήσει την κύρια αποστολή του που είναι η παραγωγή μητρικού γάλακτος και η σίτιση του νεογνού.

Απογαλακτισμός: Ο μαστός επιστρέφει στην προ του τοκετού κατάσταση, τα επιθηλιακά κύτταρα χάνουν την εκκριτική διαφοροποίηση και το εναπομείναν από τη γαλουχία υλικό φαγοκυττώνεται.

Εμμηνόπαυση: Εξαιτίας της ελάττωσης των επιπέδων των οιστρογόνων και της προγεστερόνης έχουμε συρρίκνωση των στοιχείων του μαστικού αδένα. Ο απελευθερωμένος χώρος αντικαθίσταται από λιπώδη ιστό. Με την πάροδο όμως της ηλικίας πέραν του συνδετικού ιστού συρρικνώνεται και το λίπος με αποτέλεσμα την μείωση του μεγέθους των μαστών.